Adres siedziby:
ul. Sarego 2
31-047 Kraków
tel. 12 422 88 52
fax 12 422 80 65
Adres do korespondencji:
ul. Krakowska 1
32-083 Balice k. Krakowa
tel. (Centrala) 12 357 25 00
tel. (Sekretariat) 12 357 27 00
fax 12 285 67 33
Strona główna arrow Informacje ogólne arrow Historia Pałacu w Balicach
Dzisiaj jest: piątek, 21 listopada 2014 11:10:08
Odwiedziło nas: 5706312 gości (dzisiaj: 1223, wczoraj: 2164)
Historia Pałacu w Balicach
Od Bonera do Radziwilła

Podkrakowska wieś Balice znana jest głównie z lotniska. Znacznie mniej osób wie, że nieopodal zjazdu z autostrady Katowice - Kraków, ukryty pośród drzew, stoi piękny dobrze utrzymany pałac.

Wieś była początkowo własnością Toporczyków z Morawicy, których linia z Balic przyjęła nazwisko Balickich, a  po założeniu rodowej siedziby w Ossolinie zmieniła je na Ossolińscy. Pierwszą rezydencję w Balicach wybudował w 1518 r. Jan Boner, bankier króla Zygmunta Starego, jeden z najbogatszych i najbardziej wpływowych możnowładców w XVI-wiecznej Polsce. O jego możliwościach finansowych świadczy wykupienie wszystkich obciążonych długami dóbr królewskich (m. in. Spiszu za 12000 czerwonych złotych od Jordana z Zakliczyna; Oświęcimia i żup ruskich za 14 000 czerwonych złotych od Stanisława Kościeleckiego; wielu miast - Sieradza, Gostynina, Radomia, Sochaczewa, Piotrkowa, Drohobycza, Rabsztyna, Głuchowa, Tucholi, Sącza, Inowrocławia). Dworowi królewskiemu, nie opłacanemu od lat, spłacił wszystkie długi, na co wydał 200 000 zlotych, no i oczywiście sfinansował prace budowlane prowadzone przez króla na Wawelu.

Nic jednak nie zostało z tamtego pałacu - możemy sobie tylko wyobrazić, jak wyglądał. Bratanek i spadkobierca Jana Bonera - Seweryn Boner - wielki humanista oraz mecenas sztuki, rozbudował pałac, nadając mu formę willi włoskiej. Okres rozkwitu przypada na czasy jego syna - Jana. Zachował się opis wizyty w pałacu w 1553 r. królowej Katarzyny, córki cesarza Ferdynanda I, przyszłej
małżonki króla Zygmunta Augusta. "Królowa z bratem swoim arcyksięciem Ferdynandem przybyła do Balic, okazałego mieszkania wiejskiego Bonerów, to rzekłbyś sam Lukullus wystawił. Tam królowa przenocowała, tam też król posłał jej złocisty rydwan uprzężony w 8 koni, w litych od złota i srebra szorach."

Po bezpotomnej śmierci Jana Balice przeszły w ręce Firlejów. Marszałek wielki koronny i wojewoda krakowski Jan Firlej wielkim kosztem odnowił drewniany pałac znacznie go powiększając, a w ogrodzie, zgodnie z panującą wówczas modą, zasadził wiele egzotycznych drzew owocowych. Wiejska siedziba Firleja była schronieniem dla uczonych, a także arian. Przemieszkiwał tu dłuższy czas jeden ze znanych europejskich protestantów Jan Laski.

17 lutego 1574 r. Jan Firlej na czele 18 tys. szlachty przyjmował w Balicach króla Henryka Walezego. Przepych strojów, zbroi i koni był tak wielki, że monarcha - przywykły do luksusu - powiedział, że "tu dopiero czuje sie być królem". Wkrótce gościł w Balicach ponownie, trzymając do chrztu syna Jana Firleja - Henryka, przyszłego arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa. W tym samym roku dobra odziedziczył po śmierci ojca Mikołaj Firlej, wojewoda krakowski, który w 1592 r. przyjmował tu Annę Austriaczkę, narzeczoną króla Zygmunta III. Z Balic wyruszył malowniczy pochód w stronę Krakowa, na spotkanie króla. Arcyksiężniczce, podróżującej ośmiokonną karetą obitą różowym atłasem, towarzyszyło 4900 konnych, 5700 pieszych i 262 osoby w karetach.

W 1596 r. w pałacu przyjmowano kardynała Gaetano, wysłannika papieża Klemensa VIII, prowadzącego rozmowy dyplomatyczne w sprawie utworzenia ligi przeciwko Turkom. Sekretarz kardynała zanotował: "pałac w tych dobrach piękny i obszerny, drewniany jednak, ogród rozkoszny, pełny owoców takich nawet, które są w tym kraju rzadkie, jak to winogron, fig, brzoskwiń, moreli".

Na początku XVII wieku dobra balickie przeszły w ręce Piotra Kochanowskiego, bratanka mistrza z Czarnolasu. W czasie potopu Szwedzi splądrowali i zniszczyli rezydencję. Nowy, murowany pałac zbudował pod koniec XVII wieku kanclerz wielki koronny Jan Szembek. Później rezydencja należała do Darowskich, Sołtykow i Homolaczów, a w końcu Radziwiłłów, w rękach których pozostała do II wojny światowej. Książę Dominik Radziwiłł pod koniec XIX wieku dokonał gruntownej przebudowy pałacu według projektu Tadeusza Stryjeńskiego. Stylizowane monogramy księcia Dominika i jego żony Dolores są często spotykanym w wystroju wnętrza elementem zdobniczym.

Po wojnie pałac należał do Uniwersytetu Jagiellonskiego, którego rektor, znany genetyk profesor Teodor Marchlewski, utworzył tu Zootechniczny Zakład Doświadczalny, przekształcony w 1951r. w Instytut Zootechniki. W latach 80. instytut odnowił budynek, za co w 1988 r. otrzymał nagrodę w konkursie Ministerstwa Kultury i Sztuki na najlepszego użytkownika zabytkowego obiektu, a trzy lata później dyplom za najlepsze prace w zakresie zabytkowych założeń ogrodowych.

W pałacu znajduje się dziś siedziba dyrekcji instytutu. W pięknych salach organizowane są konferencje, a w bocznym skrzydle mieści się część hotelowa.

Pałac otoczony jest parkiem. Renesansowy ogród włoski, wielokrotnie opisywany przez zachwyconych dostojnych gości odwiedzających Balice, założono w XVI wieku. Zachowane XVIII-wieczne plany ogrodu ukazują 9 prostokątnych kwater otoczonych szpalerami drzew, a także sadzawkę i wyspę.

Zofia Musielewicz
(źródło: http://galaxy.uci.agh.edu.pl/Lists/gwk/gwk.1997-02)

 
 
© 2008-2014 Instytut Zootechniki PIB (National Research Institute of Animal Production)
Koło Wędkarskie PZW w Oleśnicy pzw.wolesnicy.info - Strona Koła Wędkarskiego w Oleśnicy (świętokrzyskie)
Domki do wynajęcia, kwatery, pokoje do wynajęcia, Zakopane - http://www.empol-domki.pl

Ta strona używa cookies i podobnych technologii. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.